Wat 29 jaar IMC Weekendschool ons leert over groeien, grenzen kennen en durven vragen
TAJO heeft het warm water niet uitgevonden. Heel wat inspiratie kwam van bij onze noorderburen: Heleen Terwijn richtte in 1998 IMC Weekendschool op om jongeren uit kwetsbare wijken meer kansen te geven. Wat begon als één weekendschool in Amsterdam groeide uit tot een landelijk model met tien vestigingen en honderden bedrijfspartners. Een aanpak die duidelijk aansloeg en Belgische initiatieven zoals TAJO inspireerde.
“Wat heel erg belangrijk geweest is? Enthousiaste overtuigingskracht en vasthoudendheid omdat ik dat elke dag nodig heb en terugkrijg. En optimisme: geloven dat het wel kan want dat draag je ook over aan je mensen.”
Na 29 jaar draagt Heleen nu de fakkel over aan haar opvolger. Een uitgelezen moment om met haar terug te blikken: op wat werkt, op wat ze zelf anders zou aanpakken, en op wat dat betekent voor organisaties zoals TAJO.
Een simpel idee dat blijft standhouden
Het concept achter IMC Weekendschool (wat TAJO ook gebruikt) is, in Heleens eigen woorden, verrassend eenvoudig.
“Gepassioneerde vakexperts geven les aan jongeren op een ontvankelijke leeftijd, op plekken waar het het hardst nodig is. Dat is een ijzersterke formule en daardoor staat het als een huis.”
29 jaar en tien vestigingen later zou ze aan dat concept niets veranderen. Wat wél verandert, is de context: de wijk in Amsterdam-Zuidoost waar ze in 1998 begon staat er vandaag beter voor, maar de wachtlijsten zijn er nog altijd torenhoog. De nood die IMC weekendschool ooit deed ontstaan is dus zeker niet verdwenen.
Toch moeten we ons steeds blijven aanpassen aan de tijd, vertelt Heleen. AI is daar een heel actueel voorbeeld van: wat doen we ermee, wat vinden we ervan, hoe gaan we ermee om?
“Daarvoor moet je experts bijhalen, want ook wij weten niet precies hoe we daar best mee omgaan. Ook naar de jongeren toe kunnen experts, op de weekendschoolmanier, dit nieuwe topic op een toffe, leerrijke manier overbrengen.”
Wat zijn al die jongeren zo blij?
Eén van Heleens hoogtepunten was het 25-jarig jubileum: drieënhalf jaar geleden, in een bomvolle Stadsschouwburg in Amsterdam. “Technisch weten we dat ons netwerk groot is,” vertelt ze. “Maar als je het allemaal bij elkaar hebt in een theaterzaal: oud-leerlingen, ouders van sommige oud-leerlingen, (oud-)collega’s, partners, gastdocenten, een hele zaal vol… dan voel je pas echt wat voor een krachtig netwerk het is.”
Heleen had die avond ook een paar vrienden uitgenodigd die de weekendschool niet zo goed kenden. Een van hen vroeg haar: “Heleen, wat zijn al die jongeren zo blij?” “Ja,” lacht Heleen, “welkom bij IMC Weekendschool.”
Groeien is ook op tijd stoppen
Wie aan Heleen vraagt wat de sleutel was tot landelijke uitbreiding van IMC Weekendschool, krijgt een onverwacht antwoord: een rem, geen gaspedaal. Enkele jaren geleden groeide de organisatie zichzelf voorbij. Naast de tien weekendscholen, het alumni-netwerk en de uitbreiding naar het basisonderwijs ontstond een vierde programma, gericht op nieuwkomers, dat in hoog tempo succesvol werd. “Maar we begonnen te ver af te drijven van onze missie en de financiële en operationele draagkracht van de organisatie kwam onder druk te staan.” Een van hun grootste donateurs vat de les krachtig samen: “Stick to your core business.“
“We moeten in een elevator pitch al heel veel overbrengen. Als je dan ook nog zegt “oh ja, we doen het ook voor nieuwkomers”, dan raak je mensen kwijt. Ik had eigenlijk veel eerder moeten zeggen: als je wilt dat het een succes wordt, moet het met een zelfstandige organisatie zijn.”
Tegelijk groeide ook het aantal basisscholen waar IMC Weekendschool actief was sneller dan de organisatie kon dragen en controleren. Heleen noemt het achteraf als “twee strategische miscalculaties”, leerzame, want IMC Weekendschool trok op tijd aan de rem.
“Je moet ingrijpen want als er ergens onrust is want dan wordt iedereen ongelukkig, ook de mensen die er eigenlijk niets mee te maken hebben.“
Er kwam een maximum: tien weekendscholen, en maximaal dertig basisscholen in eigen beheer. En het nieuwkomersprogramma, dat werd zelfstandig… Heleen concludeert dat ze bewezen hebben dat het werkt en dat het door het hele land werkt.
“De verdere uitbreiding van het grote gedachtegoed willen we op andere manieren doen. Anders blijf je weekendscholen oprichten en vermijd je toch de vraag hoe je dit ooit in het onderwijs kan inbedden.”
Waarom het reguliere onderwijs zoveel lastiger is dan het lijkt
IMC Weekendschool breidde het model ook uit naar het basisonderwijs: In de klas, samen met de eigen leerkracht, begeleid door een IMC-coördinator. Op papier een logische stap om het gedachtegoed sneller te verspreiden en meer jongeren te versterken. In de praktijk, aanzienlijk uitdagender.
“Op zo’n basisschool heb je met de school te maken, en dat is echt wel heel anders. Gaat de directeur weg, dan zakt het helemaal in elkaar. Zoiets werkt tot het niet meer werkt. En dat kan best snel gaan.”
Waar een weekendschool volledig autonoom draait, is een Weekendschool-coördinator op een basisschool afhankelijk van een schooldirecteur die kan vertrekken, een leerkracht die wordt overgeplaatst, of een schoolbestuur dat andere prioriteiten stelt. “Het is alsof je een stabiele factor probeert te zijn op een plek waar je er eigenlijk niet helemaal bij hoort.” Toch houdt IMC Weekendschool vol omdat de reacties zo positief zijn.
“De leerkrachten die het meemaken zijn laaiend enthousiast: ze zien andere talenten van hun leerlingen, en kunnen eindelijk over de toekomst praten zonder dat het alleen over punten gaat.”
Leerkrachten vertellen dat ze saaie schoolvakken veel interessanter kunnen maken door te verwijzen naar de weekendschool-activiteiten. Als ze bijvoorbeeld op schaal gaan rekenen, starten ze vanuit die keer toen de jongeren een brug bouwden met architecten.
Beter onderwijs begint bij de leerkracht
Voor Heleen begint beter onderwijs bij de leerkracht. Ze pleit al sinds de oprichting van IMC Weekendschool voor een zware selectie aan de lerarenopleidingen, gecombineerd met sterke opleidingen en een beter loon.
“Het wordt nu nog niet echt als een carrière gezien om leerkracht te worden terwijl het een heel belangrijk en verantwoordelijk beroep is. En hoe ingewikkelder de maatschappij wordt, hoe belangrijker de leerkrachten worden.”
Daarnaast is er volgens haar een sleutelrol weggelegd voor stevige organisaties die scholen van buitenaf kunnen versterken (zoals IMC Weekendscholen en TAJO). Scholen hebben het ontzettend zwaar, en net die aanvulling is volgens haar fundamenteel om het basisonderwijs goed te laten functioneren.
“Op scholen wordt heel hard gewerkt, wij bieden iets anders: wij zijn een versterking,” aldus Heleen. Terwijl scholen kinderen leren lezen, rekenen en schrijven, focust IMC op levensvaardigheden en sociaal-emotioneel leren. “Ik zie het ook echt als teamwork.”
Blijft die versterkende rol dan altijd nodig? Of denkt Heleen dat IMC Weekendschool en TAJO ooit overbodig zullen worden? Op die vraag antwoordt ze duidelijk.
“Ik denk niet dat het gaat gebeuren. Onze gastdocenten zijn vrijwilligers. Als het een verplichting wordt vanuit het onderwijs, dan kom je niet. Als TAJO je vraagt, dan kom je wel. Dat is een groot verschil.”
Er blijft dus altijd een tussenpersoon nodig om het enthousiasme van de vele vrijwilligers te verbinden aan de kinderen die het hardst nodig hebben. Heleen hoopt verder dat het onderwijs in beide landen verbetert, zodat organisaties zoals IMC Weekendschool en TAJO er op andere manieren kunnen bijdragen. Want ze ziet nog een andere belangrijke rol voor de weekendscholen: blijven aankloppen bij de publieke opinie, de onderwijsministeries en de scholen, met de simpele boodschap: kijk eens, bij ons kan het wel.
“Dat is een heel belangrijke functie, en misschien zelfs een reden om te blijven bestaan: dat je altijd van buitenaf kan zeggen: kom eens bij ons kijken.”
De zaak voor bedrijven: waarom investeren in dit soort onderwijs?
IMC Weekendschool draait, net als TAJO, volledig op giften van bedrijven en fondsen. Voor Heleen is dat geen probleem, maar een vertrekpunt.
“Als civil society moeten we allemaal bijdragen aan sterk onderwijs voor alle kinderen. En de weekendschool maakt het mogelijk om van buitenaf het onderwijs naar een hoger niveau te brengen.”
Ze wijst erop dat vrijwel elke bedrijfsdoelstelling rond maatschappelijk verantwoord ondernemen ergens raakt aan onderwijs en kansengelijkheid waardoor de match met organisaties als IMC of TAJO zich vanzelf aanreikt. Belangrijker nog is wat een partnerschap uniek maakt.
“Het is geen anonieme donatie, maar een directe, voelbare bijdrage.”
Medewerkers kunnen ook zelf als vrijwillig gastdocent voor de klas staan en echt meemaken wat hun betrokkenheid oplevert.
Wat dit betekent voor TAJO
Heleen volgt het succes volgt het succes van TAJO al vanaf het begin en noemt zich vandaag “de allergrootste fan ter wereld” van alle weekendscholen buiten Nederland. Het zegt volgens Heleen veel over hoe sterk het concept is en toont aan hoeveel impact we kunnen maken als “weekendscholenfamilie”.
“Ik ben enorm onder de indruk van Claudia, want zij heeft zelf, als enige ter wereld tot nu toe, met best weinig steun van mij, een fantastisch TAJO neergezet.”
Haar advies aan TAJO voor de komende jaren volgt rechtstreeks uit haar eigen ervaring: “blijf zichtbaar” want te veel mensen kennen het concept nog niet. “en zoek, voorzichtig maar vasthoudend, naar manieren om het model verder in het reguliere onderwijs te verankeren.” Niet door overal zelf nieuwe weekendscholen te openen, maar door vanuit een stabiele kern te blijven experimenteren. Precies zoals IMC dat na 29 jaar nog altijd doet.
Na een hele dag op bezoek bij TAJO vat Heleen de organisatie warm samen:
“Het TAJO-team is fantastisch, je voelt meteen dat die weekendschool-sfeer hier goed zit. Wat me vooral zal bijblijven, is hoe iedereen zijn hart op de juiste plaats heeft, en dat met zoveel passie en geloof in de kracht van de methodiek.”
Tot slot nodigt Heleen TAJO uit om lid te worden van de Global Community of Weekend Schools, een mooie erkenning voor onze werking én een grote stap voorwaarts. Want via dit internationale netwerk kunnen we onze expertise delen, van anderen leren en samen nog meer jongeren wereldwijd kansen geven, inspireren en versterken.
Over Heleen Terwijn
Heleen Terwijn richtte in 1998 IMC Weekendschool op, nadat ze als onderzoekster aan de Universiteit van Amsterdam ontdekte hoe sterk de motivatie van jongeren in kwetsbare wijken terugliep. Wat begon als één klas in Amsterdam-Zuidoost groeide onder haar leiding uit tot een landelijk model met tien weekendscholen, een uitgebreid alumninetwerk en een variant binnen het basisonderwijs. Na 29 jaar als strategisch directeur draagt ze nu de fakkel over aan haar opvolger. IMC Weekendschool blijft voor haar levenslang belangrijk, en ze zal de organisatie vanaf nu vanaf de zijlijn blijven steunen.
“Het is echt een mensenleven waarop ik met veel voldoening op terugkijk. We hebben een duidelijke strategie, tien weekendscholen, een heel mooi alumniprogramma, twintig scholen in het basisonderwijs en operationeel hebben we een fantastisch lopende organisatie. Het staat er allemaal goed voor wat het echt een heel mooi moment maakt om het over te dragen. En daarbij komt een soort tevredenheid en voldoening.”
Over IMC Weekendschool
IMC Weekendschool biedt jongeren van 10 tot 14 jaar uit kwetsbare wijken drie jaar lang wekelijkse lessen van gepassioneerde vak-experts (van sterrenkunde tot recht tot filosofie) als aanvulling op het reguliere onderwijs. Het doel: jongeren op jonge leeftijd in contact brengen met de bredere wereld en hun eigen talenten laten ontdekken. Vandaag telt IMC Weekendschool tien weekendscholen verspreid over Nederland, een actief alumniprogramma tot ver na het achttiende levensjaar, en een groeiend aantal samenwerkingen met basisscholen. De organisatie draait volledig op bijdragen van bedrijven, fondsen en particuliere donateurs zonder structurele overheidssteun. Sinds 5 oktober verwelkomt IMC Weekendschool Chris Sigaloff als nieuwe strategisch directeur, die de fakkel overneemt van Heleen Terwijn. Bij TAJO kijken we er alvast naar uit om haar beter te leren kennen en de fijne samenwerking verder te zetten!